Assertiviteit is het opkomen voor jezelf, je belangen, het uiten van je gevoelens, gedachten en wensen op een gepaste manier. Durven zeggen van wat je denkt, voelt en wilt. Dit op basis van wederzijds respect. Respect voor je eigen belangen én respect voor de belangen van de ander. In principe stimuleert assertiviteit de eerlijkheid, de directheid en de openheid van de communicatie. Assertiviteit is wel: vragen om iets, waarbij je de mogelijkheid openhoudt om tot een compromis te komen als er twee belangen botsen. Assertiviteit is niet: ten koste van alles krijgen wat je wilt of de ander overdonderen. Assertiviteit is dus wezenlijk iets anders dan egoïsme of agressie!
In dit artikel behandelen we twee belangrijke aspecten van assertiviteit:
• Omgaan met kritiek
• “Nee” leren zeggen
1. Omgaan met kritiek
Kritiek geven en ontvangen
Wie niet constructief met kritiek weet om te gaan, kan nooit beter worden. Dat is een sterke uitspraak, waar veel waarheid in zit. Nochtans is kritiek voor veel mensen in onze maatschappij een zwaar beladen onderwerp. Alleen al bij de gedachte aan het krijgen van kritiek, breekt hen het angstzweet uit.
Waarom is kritiek voor veel mensen zo bedreigend?
Vaak wordt kritiek als een aanval ervaren op de persoon die verstrekkende gevolgen met zich meebrengt. De gevolgen die (vaak onbewust) verwacht worden, zijn bijvoorbeeld: "Je mag me niet meer, je vindt me als persoon waardeloos, ik heb volledig gefaald!".
Hierbij enkele tips:
Constructief kritiek geven
• Als je je ontevreden voelt over een ander, maak dan eerst voor jezelf concreet: "Wat vind ik vervelend en hoe zou ik dit anders willen?". Sla de vraag naar wat je anders wilt niet over. Geef niet alleen kritiek, maar stel ook voor hoe het anders of beter kan.
• Kies een goed moment om je kritiek en vraag te uiten. Vaak werkt het niet om kritiek naar één persoon in een groep te uiten. Wacht echter niet te lang. Uit je kritiek en je vraag duidelijk en concreet. Ga geen oude koeien uit de sloot halen of er van alles bijslepen: hou het bij je ene kritiekpunt.
• Luister naar de reactie van de ander. Begint deze over een ander onderwerp of gaat men in de verdediging, geef dan opnieuw aan waarover het je gaat (Desnoods speel je een aantal keren voor "grammofoonplaat".). Als je het gevoel krijgt dat herhalen niets oplevert, vraag dan aan de ander om te herhalen wat je zei. Verander niet van onderwerp en hou vast aan je wens.
• Vertrouw op je gevoel en je vraag en probeer te onderhandelen over hetgeen je wil dat de ander doet.
Constructief reageren op kritiek
Reageer niet met de 4 basistactieken:
• Vechten: In de tegenaanval gaan: “het is jouw schuld, jij bent begonnen …”
• Verdedigen: “Ik kan er niets aan doen, dat is niet waar, ik wist het niet…”
• Vermijden: Op voorhand de situatie vermijden (vroeg of laat sta je er echter weer voor)
• Verstarren: Niet reageren en hopen dat het wel voorbijgaat
Bij Vechten, Verdedigen, Vermijden of Verstarren, verlies je uit het oog dat de kritiek in eerste instantie iets zegt over de ander: de ander vindt iets wat jij doet vervelend.
Wat kan je dan wel doen?
- Stel vragen tot je duidelijk begrepen hebt wat die ander van je wil. ("Wat heb ik gedaan waar je zo boos over bent?", "Wat wil je anders?").
- Check (koppel terug) of je die ander goed begrepen hebt ("Als ik het goed begrijp ben je boos over het feit dat ik me niet aan de afspraak heb gehouden.")
- Ga niet in discussie, verdediging of tegenaanval. Het gaat erom dat die ander ergens ontevreden over iets is en iets anders wil, niet of dit "waar" of "eerlijk" is.
- Ga alleen in op hetgeen de ander zegt (Wat je werkelijk hoort en niet wat je denkt te horen of wat dit allemaal zou kunnen betekenen).
- Geef aan wat je met de vraag van de ander gaat doen (Als je vindt dat de ander gelijk heeft, zeg dat dan, misschien hoort daar ook een verontschuldiging bij. Als de ander je zinvolle/ bruikbare kritiek geeft, bedank daar dan voor, bevestig opbouwende kritiek!). Of ga onderhandelen over een tussenvorm die voor beiden acceptabel is.
2. ''Nee'' leren zeggen
Een veel voorkomende oorzaak van werkdruk, stress of burnout, is moeite hebben met nee zeggen en grenzen stellen. Voor je het weet zit je opgescheept met allerlei klusjes die niet tot jouw takenpakket behoren. Het gevolg is veel stress omdat je niet meer aan je eigen werkzaamheden toekomt. Bovendien zullen mensen misbruik van je maken omdat ze weten dat ze dat klusje toch op je kunnen afschuiven.
Respect afdwingen
Vaker nee zeggen, kan je veel tijd besparen. Vraag jezelf eens af waarom je geen nee zegt. Het kan zijn dat je je werk zo leuk vindt dat je alles wel wilt doen, maar vaker heeft het te maken met aardig gevonden willen worden. Ook hebben veel werknemers het gevoel dat nee zeggen tegen een collega egoïstisch overkomt, of ze voelen zich schuldig. Nee zeggen heeft te maken met assertiviteit: het opkomen voor je eigen belangen. Je laat zien dat je keuzes maakt en zelf bepaalt waar je grenzen liggen. Assertiviteit is iets anders dan agressie, reageer dus nooit boos op een verzoek van een collega. Dat kan onnodig de verhoudingen verstoren.
Vriendelijk nee zeggen
Luister goed naar het verzoek van de ander en stel vragen. Zo kom je erachter hoeveel tijd de klus kost en kun je beter beslissen of dat in je schema past. Vertel altijd waarom je het werk niet wilt of kunt uitvoeren, dan zal die ander daar meestal begrip voor kunnen opbrengen. Vermijd wel dat je in een discussie terechtkomt, ga jezelf niet verdedigen. Dan lijkt het of je niet achter je 'nee' staat. Zeg ook duidelijk nee en niet: ‘Misschien kan ik het straks doen.’ Op die manier schep je verwarring en moet je de klus alsnog doen. Het risico bestaat dat je later toch nog nee moet zeggen.
Uiteindelijk zal regelmatig nee zeggen respect afdwingen bij collega's. Ze zullen je grenzen respecteren en minder klussen bij jou neerleggen.
Positie misbruiken
Nee zeggen tegen collega's is iets anders dan nee zeggen tegen je leidinggevende. Je baas is je opdrachtgever, dus is het moeilijker om hem een klus te weigeren. Maar er zijn leidinggevenden die hun positie misbruiken en werknemers werk laten doen waar ze zelf - ook vanwege een slechte planning - niet aan toekomen of er geen zin in hebben.
Wanneer je denkt dat dit het geval is, kan je eventueel zeggen dat je op die manier zelf niet meer toekomt aan je eigen werk.
Dit artikel is geschreven in samenwerking met Expert Academy
Wij geloven dat door training en coaching iedereen een expert kan worden in zijn of haar vak of domein. Onze medewerkers zijn gedreven professionals die hun passie en ervaring willen doorgeven. Expert Academy staat garant voor praktijkgerichte communicatietraningen. Het ontwikkelen van uw talent is onze passie.
