Deze zomer werden we weer opgeschrikt door een dodelijk ongeval bij een grote zuivelfabrikant in het zuiden van het land. Tijdens reparatiewerkzaamheden aan een machine, maakte een schuif nog één beweging ter hoogte van het hoofd van de monteur, die daardoor zijn nek brak en overleed. Dit soort ongevallen staan niet op zich. Jaarlijks gebeuren er vele ongevallen waarvan enkele met dodelijke afloop. Een drama voor de nabestaanden, de collega´s maar ook voor de werkgever. Onrust op de werkvloer door dit menselijk leed, en dan volgt er meestal ook nog een boete van de Arbeidsinspectie. Daarnaast zijn er nog andere aspecten zoals imagoschade en het mogelijk niet kunnen voldoen aan levertijden. De vraag die vaak gesteld wordt door het personeel is: “Kan mij dit ook gebeuren op één van de andere machines?”
D&F Consulting is gevraagd om de gevaren in beeld te brengen en met economisch haalbare en praktisch uitvoerbare oplossingen te komen.
Hoe veilig is uw machine?
Iedere machine heeft diverse gebruiksfasen, zoals onder andere; transport, installatie, normaal bedrijf, onderhoud, reinigen, wijzigen en demontage. Met name tijdens de gebruiksfasen onderhoud en reiniging van een machine gebeuren de meeste ongevallen.
Hoe kan dit?
Tijdens deze gebruiksfasen worden vaak afschermingen verwijderd of beveiligingen overbrugd. Ook is er niet altijd een procedure waarin duidelijk de lock out tag out beschreven staat. Ingehuurde monteurs zijn meestal niet bekend met de machine en als er dan geen duidelijke procedure is, komt het maar al te vaak voor dat men denkt dat het uitschakelen van de hoofdschakelaar voldoende is. Soms blijkt deze schakelaar niet de volledige machine spanningsloos te maken, maar slechts een gedeelte. Het uitschakelen van alleen de elektrische energie is niet altijd voldoende, kijk ook naar de hydrauliek en pneumatiek. Soms ook wordt vergeten de hoofdschakelaar te vergrendelen. Een operator die niet op de hoogte is dat een monteur bezig is met het uitvoeren van een reparatie, kan de machine, die niet vergrendeld is, weer opstarten. Dit komt regelmatig voor bij grotere machines waar niet voldoende overzicht is. Soms is er nog restenergie aanwezig, die vrij kan komen door een gevaarlijke beweging.
De fabrikant houdt tijdens zijn ontwerp lang niet altijd rekening met het veilig kunnen uitvoeren van onderhoud aan en schoonmaken van een machine. Vaak kan het reinigen of afstellen van een machine alleen met draaiende delen. Vaak is het noodzakelijk om te reinigen en/of af te stellen met verwijderde afschermingen, met als nadeel dat gevaarlijk draaiende delen toegankelijk zijn geworden. Enerzijds kun je dan beter bij bepaalde posities om te reinigen, anderzijds is het onhandig tijdens inregelen/afstellen steeds de afschermingen terug te plaatsen. De fabrikant had voorzieningen moeten treffen om een en ander veilig uit te kunnen voeren. Procedures hiervoor opstellen is een mogelijkheid, echter door de menselijke factor gaat het dan toch regelmatig mis.
Wat kun je het beste doen?
Soms is het mogelijk om onderhoudspunten zoals smeerpunten buiten de gevarenzone te brengen. Bij reiniging kun je denken aan een kleine opening in de afscherming zodat je met een spuitlans toegang krijgt tot plaatsen die gereinigd moeten worden. Op deze wijze verhoog je de veiligheid.
Als een machine dan toch moet draaien met uitgeschakelde beveiligingsvoorzieningen, dan moet voldaan worden aan de eisen die de Machinerichtlijn hieraan stelt.
In Bijlage 1, art 1.2.5. staan de voorwaarden die in het kort hieronder zijn opgesomd:
Breng een functiekeuzeschakelaar aan die tegelijkertijd:
1. de automatische bedieningsstand onmogelijk maken,
2. de bewegingen uitsluitend mogelijk maken door middel van bedieningsorganen die onafgebroken in een bepaalde stand moeten worden gehouden,
3. de werking van gevaarlijke bewegende delen alleen mogelijk maken bij extra veiligheidsmaatregelen (bijvoorbeeld lagere snelheid, minder kracht, stap voor stap, of een andere passende voorziening) en daarbij gevaren ingevolge gekoppelde sequenties voorkomen,
4. elke beweging onmogelijk maken die gevaar zou kunnen opleveren doordat vrijwillig of onvrijwillig invloed wordt uitgeoefend op de interne sensoren van de machine,
5. verder moet de bediener vanaf de bedieningspost het functioneren van de onderdelen waarop hij uitoefent kunnen beheersen.
Bij onafgebroken bediening kan gedacht worden aan een Hold-to-run of tweehanden bediening. Bij een Hold-to-run bediening heb je nog een hand vrij. Bij een tweehanden bediening is dat niet het geval.
De lage veilige snelheid moet wel gecontroleerd worden en opgenomen in een veiligheidsbesturing. Mocht de snelheid onverwacht hoger worden dan moet de beweging direct stoppen.
Tijdens de bestudering van de elektrische schema´s blijkt bovenstaande vaak niet volledig juist te zijn geïmplementeerd door de veiligheidsbesturing, ondanks de CE-markering op de machine.
Een goede veiligheidsbesturing heeft een voldoende mate van betrouwbaarheid en weerstand tegen fouten. De hoogte van de veiligheidscategorie is mede afhankelijk van de ernst van het eventueel letsel, de blootstellingsfrequentie en -duur en de mogelijkheid om het gevaar te vermijden. Een hoge veiligheidscategorie vereist redundantie van componenten, zoals dubbele contacten en terugmelding van fouten.
Mocht de stoptijd van een machine bij het openen van de toegangsdeur met functieblokkering langer zijn dan de toegangstijd tot het gevaar, dan moet een vergrendeling op deze toegangsdeur worden aangebracht. Deze vergrendeling mag pas worden opgeheven als de machine stilstaat. Dit kan middels stilstanddetectie, maar in sommige gevallen ook met een tijdfunctie.
Er gaat komend jaar veel veranderen op gebied van de normen voor veiligheidsbesturingen. De oude normen vervallen en mag u volgend jaar niet meer toepassen. Bereidt u tijdig voor, want de nieuwe normen zijn al geharmoniseerd onder de machinerichtlijn en u mag ze nu al toepassen.
Mocht u naar aanleiding van bovenstaande informatie willen hebben, dan kunt u contact opnemen met: D&F Consulting, Harry Krosse senior consultant. www.denf.nl
Gevaren bij machines
Onderhoud aan een machine
Toegangsdeur (blokkeerscherm) met vergrendeling
Tweehandenbediening
Hold-to-run bediening
Intrekgevaar v-snaar aandrijving.
Dit artikel is geschreven in samenwerking met D&F Consulting B.V.
D&F's missie is: Nul bedrijfsongevallen in Europa! "Dit doen wij door het ontwikkelen van economisch haalbare en praktisch werkbare oplossingen. Wij werken met passie en drive met als resultaat de verbetering van veiligheid en een opgetogen klant. Zodanig dat ook onze klanten veiligheid als een intrinsiek aanwezige overtuiging voelen en verantwoordelijkheid nemen."
