Tijd om te leren ...
... tussen ons drukke sociale leven en ons werk hebben we vaak niet meer. Levenslang leren luidt een van de slogans van onze informatiemaatschappij. Maar de dagelijkse werk-druk, waarmee wij allen geconfronteerd worden, laat juist vaak geen rust en tijd voor datgene wat een investering in toekomst en kwaliteit van werk betekent.
Ik ben taaltrainer, werk samen met mensen in het bedrijfsleven aan de kwaliteit van hun communicatie met Duitstalige landen. Het grootste obstakel dat ik in mijn werk ontmoet, is niet het gebrek aan taalgevoel of motivatie, maar juist de frictie tussen de noodzaak om te leren en het ontbreken van voldoende tijd om het leerproces gestalte te geven.
Womit wir beim Thema wären: Laat ik proberen flexibel op dit dilemma te reageren en u enkele mogelijke oplossingen noemen.
Wie geconfronteerd wordt met het probleem dat zij/hij over onvoldoende taal- en cultuurkennis beschikt om zakelijke contacten met het buitenland te onderhouden, zou zeker niet gelijk de roze of gele gids moeten pakken en een willekeurige taalcursus bestellen. Ook hier geldt: hoe beter ik mijn behoefte ken en hoe beter ik op de hoogte ben van het product, des te meer profijt heb ik ervan.
Laat ik het op een rijtje zetten:
De eerste vraag is of iemand überhaupt geholpen is met een taaltraining. Neem iemand die - als Nederlander - al erg veel moeite heeft om het Duits te verstaan en nauwelijks een woord Duits kan produceren, echter in de situatie verkeert dat zij/hij in het Duits onderhandelingen moet voeren. Hier is zeer de vraag of de investering in geld en tijd opweegt tegen het nut van een training. Immers dat resultaat hangt voor een belangrijk deel van de leermogelijkheden van de cursist zelf af. Wellicht is een taaltraining hier niet het juiste antwoord op het geconstateerde probleem. Of neem het geval van de Duitse handelscorrespondentie: om een medewerk(st)er in staat te stellen meer dan standaardcorrespondentie te verrichten, is een aanzienlijke kennis van grammatica en van het idioom in schriftelijk taalgebruik noodzakelijk. Ook hier kan het economischer zijn om in goed overleg met een vertaalbureau teksten te laten vertalen.
Als een training zinvol lijkt, is het van belang om eerst bij zichzelf te rade te gaan, voordat men de markt verkent. In wat voor situaties? moet ik wat? mondeling of schriftelijk kunnen? Met wie spreek ik waarover? Spreek ik als klant (inkoop) of als aanbieder van product of dienst (verkoop)? En ...in welke tijdsperiode c.q. hoe frequent doe ik dat? Immers de resultaten van een training die niet gevolgd wordt door of parallel loopt met de praktijk van de werksituatie kunnen, zo laten leeronderzoeken zien, snel afnemen. Dergelijke vragen moeten dan ook tot meer (kunnen) leiden dan tot de veel gehoorde algemeen-heden als "Ik heb te weinig woorden", "Ik moet vooral spreken" of "Ik vind de rijtjes zo moeilijk; die moet ik weer leren." Ik beweer niet dat deze uitlatingen subjektief niet oprecht uitdrukken waar het de klant om gaat, maar objectief is het vaak de vraag of men het zich niet onnodig moeilijk maakt door het onderdeel naamvallen uit de grammatica goed te willen leren als men als 'Anfänger' uitsluitend mondeling in het Duits verkeert.
We kennen in Nederland een kwalitatief vrij goed aanbod van taaltrainingen. Dat neemt niet weg dat ook hier een aantal vragen moeten worden beantwoord. Allereerst ontstaat het probleem dat een klant in deze markt vaak geen enkele notie heeft van het product dat hij zoekt. Zeker als de inkoop ervan - zoals zeer vaak gebeurt - niet door een afdeling p&o gedaan wordt, maar door een afdelings-secretaresse of door de medewerk(st)er die om een training vraagt. Helaas geven ook certificatie of het lidmaatschap van een organisatie van aanbieders in deze markt geen goed beeld van de kwaliteit van een training. Certificeringssystemen laten zich niet uit over de inhoud van trainingen, over de didactiek van het talenonderwijs in deze specifieke sector. Een professioneel instituut c.q. taaltrainer dient vanuit zijn/haar ervaring en deskundigheid de klant daarom uitgebreid over trainings- 'filosofie' en aanpak te informeren en via een mondeling en schriftelijk assessment tot een trainingsvoorstel te komen. Helaas is het niet vanzelfsprekend dat dergelijke assessments (of intakes) op maat voor de cursist of het bedrijf worden gemaakt. Ook voor aanbieders zou m.i. moeten gelden dat hier investeringen (kosten) voor de baat uit gaan.
Leertips
In mijn optiek dient een taaltraining een cursist met name in staat te stellen zijn/haar leerproces zelf in de hand te nemen. Een training is nooit lang genoeg om iets perfect te beheersen. Het hanteren van leervaardigheden in de praktijk van het werk leidt - vaak pas lang na afsluiten van een training - ertoe dat de trainingsdoelen uiteindelijk gehaald worden.
Als trainer leer ik erg veel van de trainingen die ik geef; dat zijn echter andere vaardigheden dan die de cursist wil leren. Een trainer kan het leren niet van een cursist overnemen: leren moet je zelf doen! En dat kan - en daarmee is de cirkel weer rond - uiteindelijk met enige zelfdiscipline ook zonder een training.
Laat ik u enkele tips geven:*
- U hebt vast wel een klein notitieblokje of PDA. Om te leren van en in de praktijk is het goed als u een luisterzintuig ontwikkelt voor interessante/belangrijke/nieuwe taalelementen: (vak-)woorden, maar vooral ook formuleringen. U noteert deze en vermeldt daarbij - kort - de context of situatie, waarin u ze hebt aangetroffen.
- U bedenkt voor u zelf een methode, waarmee u die taal die u wilt leren verstaan en spreken, ook daadwerkelijk in u op kunt nemen. Weinigen is het gegeven dat ze met hun mond spreken wat hun oren horen. Kortom, meestal zijn een aantal tussenstappen noodzakelijk om dit te bereiken. Tussenstappen om het gehoorde zo vast te leggen dat men het terug kan vinden, wanneer men het zoekt. En om daarmee vervolgens zo te oefenen dat de nieuwe taalelementen 'geautomatiseerd' worden. Middelen daartoe zijn o.m. woordenlijsten in een databank, waarbij niet alleen woorden D-N, maar vooral de formuleringen waarin ze passen voor dienen te komen. Waar normaal gesproken woordenlijsten de taal in alfabetische volgorde vast-leggen, kunnen thematische woord-verzamelingen (we noemen ze Schlüsselwörter, Assoziogramme of in het Engels Collocations) ertoe bijdragen dat men taal rond zelf gekozen onderwerpen verzamelt en leert. Omdat de taal voor een belangrijk deel uit idioom, uit figuurlijk bedoelde formuleringen bestaat, is het aan te raden om deze expliciet D-N te verzamelen (pas wanneer men in staat is om in een vreemde taal dergelijke uitdrukkingen als "Der Vertrag ist in Butter" te verstaan en te gebruiken, mag men zich volleerd noemen!).
- Bereidt uw afspraken met Duitstalige partners niet alleen inhoudelijk, maar ook taalkundig voor. Gebruik al uw verzameld taalmateriaal om uw verkoop-gesprek goed voor te bereiden. (Ik heb zeer goede herinneringen aan die trainingsbijeenkomsten, waarbij de cursist mijn programma van tafel veegde en met mij de 'Termin' van de volgende dag of week wilde voorbereiden.)
- En tenslotte ... van je eigen fouten leer je het meest. Aber täuschen Sie sich nicht: wie van zijn Duitstalige gesprekpartners feedback verwacht of vraagt, zal het niet krijgen. U zult het wellicht ervaren hebben: de aangename streling die uitgaat van de waardering voor uw "ausgezeichnetes Deutsch". Er zijn allerlei verklaringen voor te geven, maar het feit ligt er dat men u niet corrigeert en u derhalve onvoldoende zicht krijgt op uw taalvaardigheid.
- Waarmee we toch nog bij de unieke rol van een trainer belanden die u met adequate feedback helpt uw 'Fehlertagebuch' op te bouwen en weer af te breken!
* zie daarvoor ook: "Lernen leichter machen. Deutsch als Fremdsprache" van Ute Rampillon (uitg. Hueber, ISBN 3-19-001574-0); "Sprachen lernen. Der Schlüssel zur richtigen Technik" van Robert Kleinschroth, (uitg. Rowohlt, ISBN 3-499-19140-7); "50 praktische Tips zum Deutschlernen" van Hug e.a., (uitg. Klett, ISBN 3-12-675340-X)
Dit artikel is geschreven door Dr. Antoon Berentsen van Effeff taaltraining Duits
Antoon Berentsen studeerde Duitse taal- en letterkunde en is sinds 1985 professioneel taaltrainer Duits. Hij verzorgt in-company maatwerktrainingen Duits voor bedrijven. Daartoe ontwikkelde hij de Organizer-methode, waarmee hij een leeromgeving biedt voor een telkens varierende leerbehoefte. Voorts verzorgt hij workshops op het terrein van zakelijke communicatie met Duitsland. Daarnaast is hij actief op het gebied van de professionalisering van taaltrainers, o.a. als beheerder van de Linkedin-groep Language Trainer Network.
