Nieuwe Machinerichtlijn, wijzigingen voor de gebruiker

De Machinerichtlijn 2006/42/EG zal de huidige Machinerichtlijn 98/37/EG vervangen. Maar wat verandert er voor u als Veiligheidsmanager van een onderneming? Wij zetten de wijzigingen voor u op een rij.

De nieuwe Machinerichtlijn is door de Nederlandse overheid opgenomen in de Warenwet en is vanaf 29 december 2009 van toepassing. Vanaf die datum moeten fabrikanten de nieuwe eisen toepassen op de door hen op de markt gebrachte machines. Alleen producten waarvan niet duidelijk is of zij in 2009 of 2010 op de markt worden gebracht, mogen voorzien worden van CE-markering op basis van de huidige en de nieuwe Machinerichtlijn. De oude richtlijn gaat zonder overgangstermijn over in de nieuwe.

Afwijkingen

Sinds 1995 is het voor een machinefabrikant verplicht om het ontwerp van machines te onderwerpen aan een risicobeoordeling en te toetsen aan de fundamentele eisen van de Machinerichtlijn (98/37/EG). Uit de praktijk gedurende het 13,5 jaar bestaan van de Richtlijn, kan voorzichtig worden geschat dat circa 90 procent van de op de markt gebrachte machines niet geheel voldoet aan de gestelde eisen in de Richtlijn. Gelukkig zijn de meeste afwijkingen niet zodanig dat ze een gevaar inhouden voor de veiligheid en gezondheid van de gebruiker van de machine. De meest voorkomende fouten zijn de levering van de gebruikershandleiding in een verkeerde taal en het onterecht leveren van de fabrikantenverklaring IIB.

Veiligheidsniveau

Bij ontvangst van een machine is het belangrijk om de technische veiligheid van de machine te beoordelen. De fabrikant van de betreffende machine moet dit natuurlijk ook doen, maar u als gebruiker van de machine bent conform de Arbowet verplicht te zorgen voor veilige machines. Daarom is het noodzakelijk dat de Veiligheidsmanager vóór in gebruik name van de machine zelf een risicobeoordeling uitvoert en beoordeelt of de machine daadwerkelijk aan de gestelde eisen in de Richtlijn voldoet. Voldoet deze niet dan dient de fabrikant daarop aangesproken te worden.

De fundamentele eisen van de huidige Machinerichtlijn worden in de nieuwe Machinerichtlijn de essentiële eisen genoemd. Het vereiste veiligheidsniveau van machines hetzelfde gebleven. De meeste wijzigingen zijn doorgevoerd om duidelijkheid te geven en om destijds gemaakte foute vertalingen te corrigeren.

Gebruikershandleiding

Naast de controle op de technische veiligheid, is controle van ontvangen documentatie ook erg belangrijk. De gebruikershandleiding moet volledig en juist zijn met een verklaring die is opgesteld en ondertekend door de fabrikant. Het is niet ongebruikelijk dat een niet-Nederlandstalige gebruiksinstructie wordt geleverd bij aanschaf van een nieuwe machine.

In de huidige Richtlijn staat echter al opgenomen dat de fabrikant de gebruikershandleiding moet opstellen is één van de talen van de Gemeenschap. Daarnaast moet de handleiding worden vertaald naar de taal van de taal of talen van het land waar de machine wordt gebruikt (Bijlage I, 1.7.4b). Daarover mag bij de fabrikant geen onduidelijkheid bestaan. In afwijking hiervan is het toegestaan dat de onderhoudsinstructies die bestemd zijn voor gespecialiseerd personeel dat in dienst is van de fabrikant of zijn in de gemeenschap gevestigde gevolmachtigde, slechts in één door dat personeel begrepen taal van de Gemeenschap gesteld zijn. Veelal zijn dit specifieke instellings- en onderhoudsvoorschriften, waar de gebruiker geen toegang of mogelijkheden toe heeft.

In de nieuwe Richtlijn zijn hierover geen schokkende veranderingen aangebracht. In de gebruikershandleidingen dient echter wel aangegeven te worden of het de “Oorspronkelijke gebruiksaanwijzing” of de “vertaling van de oorspronkelijke gebruiksaanwijzing” betreft. Daarnaast is een nuanceverschil aangebracht dat de onderhoudsinstructies alleen in een afwijkende taal mag zijn opgesteld wanneer deze bedoeld zijn voor gespecialiseerd personeel werkend in zeggenschap van de fabrikant of zijn in de gemeenschap gevestigde gevolmachtigde.

Verklaringen

Met een verklaring (Verklaring van Overeenstemming, opgesteld conform bijlage IIA) geeft de fabrikant formeel aan dat de machine is ontworpen en gebouwd conform de eisen van de geldende Richtlijnen. Een bijzondere verklaring opgenomen in de huidige Machinerichtlijn, is een verklaring opgesteld conform bijlage IIB, kortweg een IIB- of ook wel Fabrikantenverklaring genoemd. Deze verklaring mag alleen worden geleverd bij een machine wanneer deze wordt ingebouwd in een machine of met andere machines wordt samengebouwd tot één machine. Tevens is een verklaring opgenomen in de huidige Machinerichtlijn voor veiligheidscomponenten, de verklaring opgesteld conform bijlage IIC.

In de nieuwe Machinerichtlijn blijft de Verklaring van Overeenstemming, opgesteld conform bijlage IIA, onveranderd. Daarnaast komt de IIC verklaring te vervallen en dient bij de levering van veiligheidscomponenten ook een IIA verklaring te worden geleverd. De IIB verklaring wordt tevens aangepast. In de praktijk blijkt dat machines nogal eens onterecht worden geleverd met een verklaring opgesteld conform bijlage IIB. Het lastige van deze verklaring is dat deze geldt voor machines die met andere machines worden samengebouwd. Daarbij geldt ook dat de machine niet zelfstandig kan functioneren. Het voordeel voor de fabrikant is dat de CE-verplichtingen overgaan op degene die de machine gaat in- of samenbouwen. Om dit ´misverstand´ te voorkomen, komt de IIB-verklaring te vervallen in de nieuwe Machinerichtlijn. In de plaats hiervan is gekomen de definitie ‘niet voltooide machine’. Dit is een samenstel van onderdelen en componenten dat bijna een machine vormt maar dat niet zelfstandig een bepaalde toepassing kan realiseren. Een dergelijke machine moet conform de nieuwe Machinerichtlijn geleverd worden met een Inbouwverklaring. Aan deze soort machines zijn ook meerdere verplichtingen verbonden, zoals het opstellen en leveren van een montagehandleiding.

Conclusie

De technische veiligheid van een machine gebouwd conform de huidige of de nieuwe Machinerichtlijn zal voor u niet of nauwelijks merkbaar zijn. De gebruikershandleiding bij een ingekochte machine moet geleverd zijn in de juiste taal of talen. Dat zal in de toekomst niet wijzigen. In de verklaringen geleverd bij de machines zal wel wat wijzigen: de IIB vervalt en wordt een inbouwverklaring. De vermelding op de Verklaring conform welke richtlijn de machine is gebouwd, zal pas per 29 december 2009 veranderen van 98/37/EG naar 2006/42/EG.

Het probleem voor de Veiligheidsmanager is vaak dat na doorvoer van een wijziging aan de machine door medewerkers van uw onderneming u als fabrikant kan worden aangemerkt. Uw onderneming is op dat moment verplicht de eisen vanuit de Machinerichtlijn toe te passen op de machine. De Veiligheidsmanager zal daarom op de hoogte moeten zijn wat de Machinerichtlijn inhoudt.

De nieuwe machinerichtlijn: de belangrijkste wijzigingen in het kort:

Onderwerp	Huidige Machinerichtlijn(98/37/EG)	Nieuwe Machinerichtlijn (2006/42/EG)
Inwerkingtreding	Per 01-01-1995. Overgangstermijn van 2 jaar gehanteerd (vanaf 01-01-1993).	Per 29-12-2009Geen overgangstermijn.
Technisch veiligheidsniveau	Veiligheids- en gezondheidseisen betreffende ontwerp en bouw van machines. Onderwerpen zijn o.a. - in ontwerp verwerkte veiligheid- materialen en producten- bediening- starten en stoppen- stabiliteit, scherpe delen, e.d.- bewegende delen- elektriciteit	Veiligheids- en gezondheidseisen betreffende ontwerp en bouw van machines. Onderwerpen zijn o.a. - geïntegreerde veiligheid- materialen en producten- bediening en besturing- starten en stoppen- stabiliteit, scherpe delen, e.d.- bewegende delen- elektriciteit
Gebruikersinstructies	Verplicht op te stellen in de taal/talen van het land van de gebruiker, uitgezonderd delen specifiek bedoeld voor personen in dienst van de fabrikant van de machine.	Verplicht op te stellen in de taal/talen van het land van de gebruiker, uitgezonderd delen specifiek bedoeld voor personen in zeggenschap van de fabrikant van de machine.
Te leveren verklaring van conformiteit	Verklaring conform Bijlage IIA voor zelfstandig werkende machinesVerklaring conform Bijlage IIB voor niet-zelfstandig werkende machinesVerklaring conform Bijlage IIC voor veiligheidscomponenten	Verklaring conform Bijlage IIA voor zelfstandig werkende machines en veiligheidscomponentenVerklaring conform Bijlage IIB voor niet-voltooide machinesVerklaring conform Bijlage IIC vervalt
Wijzigen van machine reeds in gebruik	Wijziging van een machine met bouwjaar vóór 1995 kan na wijziging onder verplichtingen van geldende Machinerichtlijn vallen. Eisen van Richtlijn moeten worden doorgevoerd, ook bij gebruik in eigen onderneming.	Wijziging van een machine met bouwjaar vóór 1995 kan na wijziging onder verplichtingen van geldende Machinerichtlijn vallen. Een machine met CE-markering die wordt gewijzigd ná 1995 kan onder de eisen van de nieuwe Machinerichtlijn vallen. Eisen van de Richtlijn moeten worden doorgevoerd, ook bij gebruik in eigen onderneming.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met D&F Consulting B.V.

D&F's missie is: Nul bedrijfsongevallen in Europa! "Dit doen wij door het ontwikkelen van economisch haalbare en praktisch werkbare oplossingen. Wij werken met passie en drive met als resultaat de verbetering van veiligheid en een opgetogen klant. Zodanig dat ook onze klanten veiligheid als een intrinsiek aanwezige overtuiging voelen en verantwoordelijkheid nemen."

• Naar de website van D&F Consulting B.V.