Coachen of trainen met behulp van een rollenspel heeft vele voordelen. Aan de hand van twee praktijk voorbeelden wordt duidelijk dat met name het zelflerende effect en bijbehorend inzicht bijzonder sterk zijn. Maar ook dat er geen mooier vak bestaat dan trainingsacteur!
Band
Jesse heeft een sollicitatie coach in de arm genomen, om zijn gespreksvaardigheden bij te schaven en zijn nervositeit tijdens dit soort gesprekken onder controle te krijgen. Hij kiest ervoor veel te oefenen met acteur en zijn gesprekken vast te laten leggen met de camera. Hij heeft een sollicitatiegesprek voor een startfunctie bij een detacheringsorganisatie in de IT.
Recruiter: ‘Deze functie vraagt zo nu en dan wat flexibiliteit van de projectmedewerker, ben je bereid af en toe ook buiten kantoortijden bij te schakelen?’
Jesse: ‘Tja, dat ligt er een beetje aan, als het tijdig wordt aangegeven, dan kan het vast wel.’
Recruiter: (fronst, kijkt met wat geknepen ogen) ‘O, wat bedoel je met tijdig?’
Jesse: ‘Nou, een beetje ruim van tevoren, zodat ik nog wat kan verzetten.’
Recruiter: ‘Waar hebben we het dan over?’
Jesse: ‘Ik weet het niet, 2 weken of zo? Dan gaat het meestal wel lukken.’
Recruiter: (trekt wenkbrauwen hoog op) ‘Ah, nou dan vrees ik dat we bij TimeIT geen passende rol voor je hebben, helaas. (Stelt resoluut) De IT organisaties waar wij onze professionals aan leveren hebben een iets andere beleving van flexibiliteit van hun medewerkers.’
Jesse zit verbijsterd tegenover zijn interviewer. ‘Dat van die 2 weken had ik misschien beter niet kunnen zeggen? ‘ Hoe zou het op jou overkomen, als jouw functie het selecteren van sterk inhoudelijke en flexibel inzetbare IT’ers zou zijn?’ ‘Tja, zo gezien hoor ik daar denk ik niet bij, met zo’n ruime marge. Ik dacht eigenlijk aan m’n band, omdat we 2x per week spelen, ik wil ze niet wekelijks laten zitten.’
Groter leereffect
Een voorbeeld van een rollenspel waarbij de coach
als acteur optreedt en achteraf feedback geeft. In coaching sessies treedt de coach tevens op als acteur. Voor sollicitatietrainingen wordt vanwege praktische aspecten veelal met een aparte acteur gewerkt. Veel van de coachees hebben profijt van het werken met rollenspellen, waarin ze specifieke aspecten van hun sollicitatievaardigheden –of het ontbreken daarvan- kunnen oefenen en ervaren. Het biedt namelijk de gelegenheid om fouten te maken, zonder direct afgewezen te worden.
Het oefenen van sollicitatiegesprekken met een acteur werkt als een spiegel: de coachee en acteur spelen een aannemelijk scenario zonder vooraf bepaalde casuïstiek, ze ervaren samen wat er gebeurt en analyseren achteraf samen het verloop.
Het leereffect is nog groter wanneer de rollenspellen worden gefilmd, omdat de coachee dan zowel zijn verbale als non-verbale communicatie direct terugziet en daar samen met de acteur/coach op kan reflecteren. Best spannend aanvankelijk, maar het went snel voor de coachee met de voorwaarde dat de setting en sfeer die de acteur/coach creëert prettig en veilig voelt.
Inzicht in Passie
Lodewijk is een ervaren jurist die door het inkrimpen van zijn wergever in een outplacement traject terecht is gekomen. Hij heeft moeite met het vinden van een nieuwe werkgever.
Partner advocatenkantoor X [acteur]: ‘Zo, dus je ervaringsgebied is vrij breed, maar je zou je het liefst meer toeleggen op het arbeidsrecht zeg je, waar komt die interesse vandaan?’
Lodewijk: ‘Het zit zo. De diversiteit in zaken binnen het arbeidsrecht spreek mij meer aan; ontslagzaken, contractuele kwesties, interessant. Ook de omgang met de veelheid aan organisaties is prettig.’
Partner: ‘Jij zegt het, maar waarom ben ik niet overtuigd van je motieven?’
Op het scherm kijkt Lodewijk terug naar de beelden.
‘Tjonge, ik zit er wel erg strak bij.’
Partner: ‘Nogal uitgestreken, ik zie niet wat je erbij voelt en ben daarom niet overtuigd van je passie, begrijp je?’
Lodewijk: ‘Ja, dat begrijp ik, maar dat voel ik wel degelijk! Ik heb aan den lijve ondervonden wat het betekent je baan te verliezen. Ik ken inmiddels de beide kanten van het verhaal; deze ervaring heeft me geleerd en gesterkt. Ik ben ervan overtuigd dat deze ervaring mij tot een betere advocaat maakt voor dit specialisme.’
Partner: (glimlacht) ‘Nu zie ik veel beter wat je bedoelt, ik heb bijna het gevoel dat ik met een ander persoon aan tafel zit dan hiervoor. En het klinkt als een goed overwogen keuze’.
Het eerste wat de acteur opvalt, maar Lodewijk zelf ook, is zijn kaarsrechte houding en uitgestreken gezicht, waarop nagenoeg geen emotie valt te bespeuren. Het terugzien van dit beeld door Lodewijk zelf heeft een veel grotere impact dan wanneer de acteur of coach hem zijn houding zou moeten toelichten. Wanneer Lodewijk vervolgens vertelt hoe hij echt tot die keuze is gekomen verandert zijn non-verbale communicatie volledig. Hij spreekt met gevoel (gebaren, mimiek) en dit geeft hem veel meer overtuigingskracht.
Drastisch leereffect
Het coachen of trainen met acteurs heeft een hoge realiteitswaarde; er wordt geoefend met echte emoties. De acteur of coach kan daarbij variëren in de wijze van feedback geven. Het principe is: hoe directer de feedback vanuit het gespeelde personage, hoe meer impact op de coachee. Afhankelijk van persoon of leerdoel kiest de coach en/of acteur voor een bijpassende vorm. De partner had bijvoorbeeld ook zijn feedback vanuit het spel kunnen geven, dat zou er zo uit hebben kunnen zien: ‘Jij zegt het Lodewijk, maar ik ben niet overtuigd van wat je zegt. Je houding komt statisch op me over, je gezicht laat me geen emotie zien en je uit je stem lukt het me ook niet jouw enthousiasme voor deze baan en dit specifieke vakgebied op te maken.’
De constante is dat rollenspellen een drastisch leereffect hebben, voor welke vorm je ook kiest. Het is opmerkelijk hoe vaak coachees hieraan refereren in vervolgsessies of tijdens evaluaties. De conclusie moet zijn dat het zelflerend effect bijzonder groot is bij het gebruik van een acteur tijdens coaching of training sessies. Dit effect wordt veroorzaakt doordat we voelen, zien en ervaren op een virtuele oefenbuhne.
Een mooier vak dan trainingsacteur/coach bestaat niet!
Dit artikel in geschreven door Karen Spanjer:
Karen Spanjer is trainingsactrice en coach, onder meer bij het Coaching- en Trainingsbureau Nulerensolliciteren.nl, dat zich primair richt op het sollicitatie proces. Dit omvat coaching, training, maar ook outplacement trajecten en loopbaanbegeleiding voor professionals en bedrijven.
Zij heeft haar acteeropleiding genoten bij film en tv en heeft jarenlange ervaring in het bedrijfsleven als (managing) recruitment consultant. Haar educatieve ervaring heeft Karen opgedaan in het voortgezet en hoger beroepsonderwijs. Ze heeft daarnaast veel communicatie trainingen gevolgd en haar didactische aantekening (Eerste graads docent) behaald.
