Handhaving en het fenomeen politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit

De Quote-affaire
Op 24 november 2003 trof men een kogelgat aan in een ruit van het pand Singel 468. Daar was en is nog steeds de redactie van Quote Magazine gevestigd. Dat kogelgat haalde uiteraard al snel het nieuws (RTL4, de schrijvende pers e.d.).

In diezelfde week werd er, om de ruit te herstellen, voor het pand een hoogwerker geplaatst. Nu bleek er voor die hoogwerker geen vergunning te zijn afgegeven en een opmerkzame ambtenaar, belast met handhaving, sommeerde de glazenier de hoogwerker te verwijderen. Dat voorval haalde ook de krant, werd breed uitgemeten en de commotie was groot. Het ‘bureaucratische' gedrag van de gemeente werd flink aan de kaak gesteld. Het optreden van de ambtenaar, en dus de gemeente, werd zeer negatief beoordeeld.

Het mediabericht leidde tot vragen in de Amsterdamse gemeenteraad en daarmee kwam de verantwoordelijke wethouder in het gedrang.

Dit incident leidde ook tot verhitte discussies in het ambtelijk apparaat. Daar was één van de meningen, dat deze ambtenaar toch enig politiek-bestuurlijk besef zou mogen hebben en de situatie had moeten gedogen. Een andere opvatting was: ‘Handhaven is handhaven en niet gedogen'.

Vragen die hier opdoemen zijn o.a.:

• Wat had deze ambtenaar moeten/kunnen doen?
• Waar ligt de ambtelijke verantwoordelijkheid?
• Wat zou de rol van een leidinggevende kunnen zijn?

Handhaving valt meer en meer onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en daarmee dus ook onder de politieke verantwoordelijkheid van het college van B&W. Daarbij speelt de handhavingpraktijk zich altijd af in een politiek-bestuurlijk en maatschappelijk krachtenveld. U zult daar in uw praktijk vast al mee te maken hebben gehad. Mogelijk heeft u zich al eens verwonderd waarom zaken soms lopen zoals ze lopen. Daar lijkt geen logica achter te zitten.

Wie
Afdelingshoofd en coördinator handhaving.

Wat
Het leertraject ‘Politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit en leiderschap'

In het leertraject ‘Politiek-bestuurlijke en maatschappelijke sensitiviteit en leiderschap' gaan we op onderzoek uit wat er in dat krachtenveld speelt, wat die diverse logica's (rationaliteiten) zijn. We gaan daarin onze omgevingsgevoeligheid verhogen, om zo effectiever met dat krachtenveld om te kunnen gaan. Om het zoeken naar de speld in de hooiberg te vermijden, verdelen we het eerder genoemde krachtenveld in vier domeinen, te weten:

Het ambtelijk domein
Het ambtelijk domein is het eigen domein van de handhavingorganisatie, maar ook van de politie, brandweer, andere gemeentelijke diensten, provinciale- en rijksambtenaren. Het is het domein van de inhoud en bij een bepaald vraagstuk kan tussen de handhavinginhoud en een ambtelijke inhoud al aardig verschil zitten. Wat is de logica van dit domein en hoe kan dat dan ook daarbinnen nog zo verschillen?

Het bestuurlijk domein
Het bestuurlijk domein van het politieke bestuur: het college van B&W, de gedeputeerden, het kabinet (premier, ministers en staatssecretarissen).In dit domein word het beleid uitgevoerd. Het is vaak een glazen stolp, de acties van bestuurders worden regelmatig door een vergrootglas bekeken. De bestuurders zijn, in het kader van ‘het primaat van de politiek', zeer belangrijke spelers.

Wat is de rationaliteit van dit domein, hoe kunt u te weten komen hoe u zo'n bestuurder op zodanige wijze kan bedienen dat zowel diens belang als het politiebelang zo maximaal mogelijk gediend zijn?

Het politieke domein
Het politieke domein is het domein van de gemeenteraad, de provinciale staten, de 2e en 1e kamer en het domein van de tegenstellingen. Dit is de volksvertegenwoordiging met al z'n diverse belangen, zoals: partijbelangen, coalitiebelangen, belangen van ieder individueel raadslid. Natuurlijk zijn er ook de belangen van de burgers (die zij vertegenwoordigen). Middels die belangen voeren zij het debat.

Wat is de rationaliteit van dit domein, waarin onderscheidt dit domein zich van andere domeinen?

Het maatschappelijk domein
Het maatschappelijk domein is het domein van burgers, professionele instellingen zoals bijv. woningbouwcoöperaties, aannemers, ondernemers, belangenverenigingen zoals winkeliersverenigingen, de media e.d. Hier zitten vele diverse belangen die vaak strijdig met elkaar lijken te zijn.

De burger vraagt in veel gevallen om handhaving, alleen als er bij die zelfde burger wordt gehandhaafd is het huis te klein. In het contact tussen een medewerker en de burger speelt die gevoeligheid een rol. Wat is het effect daarvan in de beeldvorming over de gemeente? Wat zijn de kenmerken van dit domein en welke invloed heeft dit op de andere domeinen?

Ook de rol van leidinggevenden binnen de handhavingorganisatie zal in dit leertraject aan de orde komen:

• Waar houdt de verantwoordelijkheid van de medewerker op en begint de verantwoordelijkheid van de leidinggevende?
• Hoe is dat in de eigen organisatie geborgd?
• Hoe coach je de medewerker in deze materie?

Hoe pas ik de handhavingvisie van de gemeente toe met in achtneming van de politiek-bestuurlijke imensie? 

Kijk voor meer informatie en inschrijven op www.bazn.nl.