Zingeving en Macht in Organisaties

Een inspiratieprogramma voor managers en professionals, die verantwoordelijkheid en betrokkenheid in organisaties in een breder perspectief willen plaatsen.

- Hoe gaat u in een organisatie om met morele vragen?
- Is Het Goede Leven in organisaties eigenlijk wel mogelijk?
- U vindt open communicatie heel belangrijk, maar hoe gaat u dan om met macht?
- Hoe creëer je een organisatie, waarin betrokkenheid en inspiratie leiden tot een beter resultaat van de organisatie?

Het programma Zingeving en Macht in Organisaties biedt, met zowel verdieping als training, managers en professionals de gelegenheid om actuele vraagstukken te verkennen en in een breder perspectief te plaatsen. Dit vormt een unieke verbinding tussen filosofische en organisatietheorieën en instrumenten voor de praktische toepassing hiervan in het eigen werk.

Doelstelling programma
Het programma daagt deelnemers uit te verkennen op welke wijze de thema’s zingeving en macht in het eigen werk een rol spelen. Deelnemers leren om de complexiteit in organisaties niet alleen als een probleem, maar ook als een bron van verwondering en creativiteit tegemoet te treden. Doelstelling is een aangescherpte geest met een ruimer handelingsperspectief.

Werkwijze
De vijf bijeenkomsten vinden op donderdagmiddag en –avond plaats op de Universiteit voor Humanistiek in het centrum van Utrecht. Deze bijeenkomsten beginnen met een college, gegeven door een aantal gerenommeerde denkers, verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek, te weten Harry Kunneman, Joachim Duyndam, Martin Hetebrij, Ruud Kaulingfreks en Joep Dohmen.
Tijdens het college is er ruimtschoots de gelegenheid in gesprek te gaan met deze docenten.
Tijdens de gezamenlijk maaltijd is er gelegenheid elkaar te ontmoeten en informeel verder te spreken.
Na het college volgt het trainingsgedeelte, dat antwoorden geeft op de vraag: ‘wat kun je er nu mee in de eigen werksituatie?’ De training staat in het teken van het delen van kennis en het vertalen van de aangeboden stof naar de eigen werksituatie. Daarbij worden verschillende werkvormen gebruikt.

HET PROGRAMMA

Bijeenkomst 1 Het verbinden van de logica van de lantaarnpalen en de logica van de kampvuurtjes in organisaties

In organisaties wordt veel tijd en energie besteed aan het vergroten van de transparantie en beheersbaarheid van organisatorische processen. Een eigentijdse manifestatie van deze ‘lantaarnpaallogica’ zijn de scanner en het scannen, als aanduiding van het streven om alle relevante bedrijfsprocessen via kengetallen zichtbaar en beheersbaar te maken. Het licht van de lantaarnpalen en de scanners creëert echter onvermijdelijk zijn eigen schemerzones en duisternis, en in dat schemerdonker stoken professionals en clienten hun eigen kampvuurtjes. Aan de kampvuren wordt geen informatie verzameld, maar worden verhalen uitgewisseld en emoties gedeeld. Hier is ook ruimte voor datgene wat zich niet laat beheersen en wat verweven is met ethische vragen en persoonlijke uitdagingen van de betrokkenen. In veel kennisintensieve organisaties is sprake van een diepe kloof tussen deze twee logica’s. In deze eerste bijeenkomst verkennen we de aard van deze kloof en onderzoeken we wegen om vruchtbare en creatieve verbindingen aan te brengen tussen de lantaarnpalen en de kampvuren.

Docent is Harry Kunneman, volgens Vrij Nederland één van de tien meest spraakmakende denkers van deze tijd. Harry Kunneman is hoogleraar Sociale en Politieke Theorie aan de Universiteit voor Humanistiek. Hij is auteur van o.a. Van Theemutscultuur naar Walkman-ego en Voorbij het Dikke-ik, Bouwstenen voor een kritisch humanisme (2005).

Bijeenkomst 2 Communicatie en macht in organisaties

Bij samenwerken in organisaties gaat het altijd om zowel macht als communicatie. De eenheid van handelen en beleid die een organisatie haar meerwaarde geeft, is nooit alleen met communicatie te bereiken. Managers moeten besluiten nemen, ook als er nog onenigheid is en men elkaar nog niet goed begrijpt. Dat kan alleen maar door de inzet van macht. Het ‘sturen’ met argumenten moet regelmatig worden vervangen worden door sturing met macht.
Wie denkt dat de inzet van macht kan worden vervangen door hoogwaardige communicatie overschat de mogelijkheden van communicatie. Wie probeert alleen via communicatie te sturen zorgt ervoor dat macht ondergronds gaat, met zeer negatieve gevolgen. Zo kunnen zich politieke arena’s ontwikkelen waar zich onder de dekmantel van hoogwaardige communicatie machtsprocessen afspelen. Bijvoorbeeld in de zorgsector is dit een actueel probleem. Organisaties zijn erbij gebaat een gecombineerde inzet van macht en communicatie op een humaan niveau te ontwikkelen.

Docent is Martin Hetebrij. Martin Hetebrij was tot 2007 docent Communicatief Management aan de Universiteit voor Humanistiek. Hij houdt zich al jaren bezig met macht, politiek en besluitvorming in organisaties. Hij publiceerde daar twee boeken over: Communicatief management, tussen macht en communicatie (2000) en Politiek handelen en macht in organisaties, iedereen speelt mee (2006).

Bijeenkomst 3 Het Goede Leven in Organisaties

In de derde bijeenkomst staat het goede leven in organisaties centraal. Het leven van moderne mensen bestaat uit een veelheid van rollen in een veelheid aan praktijken. Het afstemmen van die rollen op elkaar en op de wensen en eisen van de organisatie vereist stuurmanskunst. Controle, beheersing en veiligheid zijn belangrijke aspecten van het laatmoderne leven. Tegelijk is er altijd iets dat zulke beheersing overstijgt en dat over existentiële vragen gaat. Dat is het aspect van het goede leven, de vraag naar kwaliteit of zingeving. Professionals handelen hoe dan ook altijd vanuit een eigen persoonlijke verantwoordelijkheid en een eigen normatieve oriëntatie. Ze zijn niet alleen verantwoordelijk voor zichzelf maar ook medeverantwoordelijk voor het handelen van de organisatie.
De moraal van de levenskunst beoogt om deze aspecten van beheer, normatieve oriëntatie en zingeving met elkaar te verbinden. Zij doet dat tegen de achtergrond van de westerse wijsgerige traditie van Socrates, Aristoteles en de Stoa tot en met laatmoderne auteurs als Foucault, Hadot en Nussbaum.

Docent is Joep Dohmen, hoogleraar Wijsgerige en Praktijkgerichte Ethiek, aan de Universiteit voor Humanistiek. Joep Dohmen is expert op het gebied van de levenskunst en schreef o.a. Over Levenskunst. De grote filosofen over het Goede Leven (2002), Tegen de Onverschilligheid. Pleidooi voor een moderne levenskunst (2007) en Het leven als kunstwerk (2008).

Bijeenkomst 4 De organisatie als mythe

Willen en kunnen organisaties alles regelen en vastleggen in normen, contracten, omschrijvingen? Of drijven ze ook op wat spontaan en ad hoc opkomt? Ligt er niet juist in datgene wat onvoorspelbaar en onvoorzien is, een bron van creativiteit en verbeelding, die de ‘spirit’ van de organisatie openbaart. Of moeten organisaties juist zo effectief mogelijk het toeval uitsluiten? Hoe kan het management in organisaties de verbeeldingskracht en sensibiliteit juist benutten?
In deze bijeenkomst zullen we aandacht besteden aan wat aan gene zijde van de efficiënte rationaliteit van organisaties ligt: de verbeelding en aan datgene wat ontsnapt aan de planning maar waar we steeds rekening mee moeten houden: het toeval.

Docent is Ruud Kaulingfreks, universitair docent Organisatieontwikkeling aan de Universiteit voor Humanistiek en hoogleraar aan de Universiteit van Leicester (UK). Ruud Kaulingfreks is auteur van o.a. Gunstige vooruitzichten, filosofische reflecties over organisaties en management (1996) en De Hygiënemachine, kanttekeningen bij de reinheidscultus in cultuur, organisatie en management (2001).

Bijeenkomst 5 Inspiratiefiguren

Inspirerende mensen spelen een belangrijke rol in ons leven. Op allerlei levensgebieden – werk, relaties, opvoeding, vieringen, reizen – laten we ons bij de keuzes die we maken graag inspireren door anderen. Vaak is de betekenis van inspirerende voorbeeldfiguren en rolmodellen in ons leven veel groter dan we ons bewust zijn, of willen toegeven. Hoe kunnen we op een goede manier omgaan met inspiratie? Deze vraag is van belang, zeker in organisaties. Inspiratie is mooi, en organisaties waar mensen geïnspireerd werken varen wel. Maar inspiratie kan ook verkeerd uitpakken: slechte of een ‘te veel’ aan inspiratie creëert meelopers en napraters. Handig voor manipulators, misschien, maar uiteindelijk niet goed voor een organisatie, en zeker niet voor mensen die er werken. In dit college gaan we uitgebreid in op de vraag hoe we op een goede manier inspirerend en geïnspireerd kunnen zijn, vanuit verschillende wetenschappelijke invalshoeken: filosofisch/hermeneutisch, gedragsbiologisch, en vanuit recent hersenonderzoek.

Docent is Joachim Duyndam, Socrates hoogleraar Wijsbegeerte, in het bijzonder met betrekking tot humanisme, mensbeeld, en geestelijke weerbaarheid, aan de Universiteit voor Humanistiek. Hij promoveerde in 1997 op een onderzoek naar empathie en inlevingsvermogen (Denken, passie en compassie). Kijk voor publicaties op www.duyndam.net

PRAKTISCHE INFORMATIE

Voor wie is dit programma bestemd?
Dit programma is bedoeld voor leidinggevenden, professionals, HRM-specialisten en organisatieadviseurs.
Van deelnemers wordt verwacht dat zij:
- een aantal jaren werkervaring hebben;
- zich willen laten uitdagen na te denken over het reilen en zeilen in organisaties en dit verbinden met de eigen dagelijkse werksituatie;
- inspiratie willen opdoen in het nadenken over de eigen professionele opvattingen.

Opbouw programma
Alle bijeenkomsten zijn als volgt opgebouwd:
14.30u – 16.15u College
16.15u – 17.15u Uitwisseling met de docent
17.15u – 18.15u Gezamenlijke maaltijd
18.15u – 20.15u Inspiratiepractikum

Trainer
Bianca Lugten is universitair docent Reflectievaardigheden aan de Universiteit voor Humanistiek. Zij studeerde af als humanisticus in de kritische organisatiestudies op de scriptie Werkwijze via het onverwachte (2007).

Data
1, 8, 15, 29 november, 6 december 2012.

Uiterlijk twee weken voor aanvang ontvangen inschrijvers bericht of het programma door kan gaan.

Locatie
Universiteit voor Humanistiek, Kromme Nieuwegracht 29, Utrecht

Kosten
Inclusief literatuur en avondmaaltijden.